Odwróćcie butelkę szamponu. Z tyłu widnieje napis „Aqua, Glycerin, Parfum” - dokładnie w tej samej kolejności, niezależnie od tego, czy butelka została napełniona w Seulu, czy w Paryżu. Od 2013 roku lista ta jest obowiązkowa na każdym opakowaniu w UE - musi być kompletna i podana w ściśle określonej kolejności. Branża kosmetyczna funkcjonuje więc już od ponad dekady zgodnie z wymogami, które obecnie cyfrowy paszport produktu nakłada na wszystkie inne podmioty.
W niniejszym artykule pokazano, co branża kosmetyczna zrobiła dobrze, gdzie pozostawiła luki oraz jakie trzy elementy powinna przejąć branża, która dopiero wprowadza swój własny paszport.
Dlaczego branża kosmetyczna wyprzedziła czasy
Rozporządzenie UE w sprawie kosmetyków nr 1223/2009 od lipca 2013 r. nakłada obowiązek umieszczania na każdym opakowaniu produktu pełnej listy składników, sporządzonej we wspólnym języku fachowym INCI (International Nomenclature of Cosmetic Ingredients). Jest to pierwszy „paszport produktu w formie papierowej” w UE: wydrukowany, zawarty w stałym słowniku, kompletny.
Ponad dekadę przed wprowadzeniem ESPR. Branża miała czas na popełnienie błędów. Teraz popełniają je inne branże. Można tego uniknąć.
Co branża kosmetyczna zrobiła dobrze
INCI jako wspólny język: słownik INCI jest aktualizowany od 30 lat. „Aqua” widnieje na każdej butelce, niezależnie od tego, czy została wyprodukowana w Seulu, czy w Paryżu. Lekcja na drodze do wprowadzenia paszportu brzmi: uzgodnijcie wspólny słownik, zanim zaczniecie rozmawiać o modelach danych.
Każdy, kto dzisiaj opracowuje paszport tekstylny, powinien zadać sobie pytanie: jaki jest mój INCI? Czy jest to norma EN ISO 2076 dotycząca włókien syntetycznych? Czy jest to norma BS 8903 dotycząca etycznego łańcucha dostaw?
Bez wspólnego języka każde połączenie techniczne staje się projektem tłumaczeniowym.
Kolejność według stężenia: wykazy składników są uporządkowane w porządku malejącym według stężenia. Prosta zasada, która zapewnia konsumentom końcowym rzetelne informacje: Składniki o stężeniu powyżej 1 procenta są wymienione w porządku malejącym według ich masy, natomiast składniki o stężeniu poniżej 1 procenta mogą być wymienione w dowolnej kolejności (art. 19 ust. 1 lit. g). To właśnie przejrzystość bez ujawniania tajemnic handlowych.
Można to zastosować również w przypadku paszportu produktu: główne składniki należy wykazać osobno, a drobne dodatki w zbiorczej sekcji. Nikt nie potrzebuje dokładnej informacji o ilości każdego dodatku klejącego w bucie.
Odpowiedzialność spoczywa na producencie lub importerze: art. 4 rozporządzenia w sprawie kosmetyków definiuje „osobę odpowiedzialną” - osobę fizyczną lub prawną w UE, która gwarantuje zgodność produktu z przepisami. Niezależnie od miejsca produkcji, istnieje dokładnie jeden adres w UE, pod którym można zgłaszać zapytania i roszczenia z tytułu odpowiedzialności.
Rozporządzenie ESPR przejmuje ten model. Każdy, kto importuje produkty, musi wyznaczyć osobę odpowiedzialną z siedzibą w UE. Kto nie doceni tego wymogu, naraża się w najgorszym przypadku na problemy celne.
Błędy popełnione w branży kosmetycznej
Zapach w jednym słowie: Kompozycja substancji zapachowych lub aromatycznych jest określana jako „perfumy” lub „aromat”; indywidualnie należy wymienić jedynie alergeny zapachowe wymienione w rozporządzeniu - od czasu wejścia w życie rozporządzenia (UE) 2023/1545 jest ich około 80. Zapewnia to przejrzystość co do faktu obecności zapachu, ale nie co do jego składu. Osoba reagująca na substancję spoza tej listy nie znajdzie jej w wykazie składników, nawet jeśli znajduje się ona w perfumach.
Wniosek dla innych branż: pozycje zbiorcze obejmujące śladowe ilości tworzą „martwe punkty”. Etykieta powinna wymieniać śladowe ilości, nawet jeśli ich procentowy udział jest niewielki. Przejrzystość dotyczy nie tylko ilości, ale także tożsamości składników.
Luka dotycząca perfum: kompozycje perfumowe są prawnie traktowane jako jeden składnik („perfumy”), mimo że składają się z dziesiątek poszczególnych substancji. Ponad 80 alergenów zapachowych musi być wymienionych oddzielnie zgodnie z rozszerzoną w 2023 r. listą UE, pozostałe składniki nie podlegają tej wymogowi. Jest to tajemnica handlowa, która pozostaje martwym punktem dla zdrowia.
System nie może przejąć tej drogi. Jeśli skład materiałowy pozostaje ukryty, ocena możliwości recyklingu kończy się niepowodzeniem. Rozwiązanie pośrednie: wszystkie składniki są uwzględnione w modelu danych, dostęp jest zróżnicowany (publiczny: kategoria; organy: pełny dostęp).
Identyfikowalność aż do surowca: rozporządzenie w sprawie kosmetyków nie wymaga identyfikowalności aż do źródła surowca. W przypadku wpisu „kwas palmitynowy” nie ma znaczenia, czy ziarna palmowe pochodzą z Sumatry, czy ze źródła posiadającego certyfikat zrównoważonego rozwoju. W branży kosmetycznej uznano to już za lukę, jednak nigdy nie została ona usunięta na drodze prawnej.
ESPR wypełnia tę lukę. Dane dotyczące pochodzenia są obowiązkowe. Kto planuje przejrzystość na wzór branży kosmetycznej, planuje zbyt mało.
Czego nauczyliśmy się w ciągu prawie dwóch dekad
Cosmetic Analysis, poprzednia platforma, z której wywodzi się Transpareo, analizuje i ocenia surowce kosmetyczne od 2008 roku. W tym czasie nauczyliśmy się kilku rzeczy, które można wykorzystać w projektach dotyczących certyfikacji.
Jakość danych nie jest czarno-biała. Zbiór danych nie jestani „prawidłowy”, ani „błędny”. Jest kompletny w 70 procentach, aktualny w 80 procentach, zweryfikowany w 50 procentach. Lepiej: dane z widocznymi informacjami o jakości. Wówczas czytelnik wie, jakie wnioski może wyciągnąć z tych danych.
Kto czeka na idealne dane przed opublikowaniem Pass, nigdy go nie opublikuje.
Tłumaczenia nie powstają w równomiernym tempie. Pierwsze 5 języków UE to praca. Kolejne 15 to zadanie wymagające wytrwałości. Kto czeka, aż wersja niemiecka będzie idealna, zanim rozpocznie się praca nad wersją holenderską, po trzech latach będzie miał 27 języków w połowie gotowych i żadnego kompletnego. Równoległe rozpoczęcie prac, wspólny słownik terminów specjalistycznych oraz zaakceptowane rozwiązanie na poziomie 85 procent to szybsza droga.
Regulacja jest początkiem, a nie końcem. Rozporządzenie w sprawie kosmetyków określa obowiązki. Ciekawe inicjatywy branży - oznaczenia ekologiczne, linie produktów z certyfikatami zrównoważonego rozwoju, etyczne łańcuchy dostaw - powstały po wprowadzeniu tych obowiązków, w oparciu o nie. Podejście to powinno być następujące: obowiązek jako podstawa, a wartość dodana jako uzupełnienie. Nie na odwrót.
Trzy wnioski do zapamiętania
Nasze kompendium branżowe wskaże Państwu, na jakim etapie tej drogi znajduje się Państwa branża. Jeśli dopiero wkraczają Państwo na tę ścieżkę, warto zapożyczyć trzy rzeczy z branży kosmetycznej:
- Znajdźcie Państwo swój INCI: ustalcie już teraz, który język fachowy uznajecie za podstawowy. Pozwoli to uniknąć późniejszego tłumaczenia dla każdego systemu z osobna.
- Przechowujcie dane osobno, prezentujcie je zbiorczo: przedstawiajcie śladowe ilości w formie zbiorczej, ale przechowujcie je osobno. Jeśli za 10 lat pojawi się nowy alergen lub nowe przepisy, będziecie mieli dane pod ręką.
- Zapewnijcie przejrzystość pochodzenia: branża kosmetyczna zaniedbała tę kwestię i od 30 lat boryka się z tą luką. Wypełnijcie ją od samego początku.
Naprawa po 5 latach kosztuje zazwyczaj dwa do trzech razy więcej niż jednorazowe, prawidłowe sporządzenie dokumentacji.
Wszystko, czego rozporządzenie wymaga od producentów kosmetyków - wraz z harmonogramem, rolami, obowiązkowymi danymi i źródłami urzędowymi - znajduje się w naszym podręczniku dotyczącym cyfrowego paszportu produktu dla kosmetyków.
Pytania dotyczące tego wpisu
Czy cyfrowy paszport produktu kosmetycznego jest obowiązkowy?
Nie. Żaden akt delegowany w ramach rozporządzenia ESPR nie obejmuje kosmetyków, a pierwszy plan prac z dnia 16 kwietnia 2025 r. nie wymienia ich wśród priorytetowych grup produktów. Obowiązują starsze przepisy rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 - wykaz składników na opakowaniu, osoba odpowiedzialna, plik informacyjny o produkcie oraz zgłoszenie. Paszport to miejsce, w którym obowiązki te można odczytać za pomocą telefonu; nie jest to nowy obowiązek prawny. Wszystko, czego wymaga rozporządzenie, znajduje się w naszym przewodniku dotyczącym cyfrowego paszportu produktu dla kosmetyków.
Czy lista składników może zostać umieszczona w kodzie QR zamiast na opakowaniu?
Nie jako zamiennik. Art. 19 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 wymaga umieszczenia wykazu na pojemniku lub opakowaniu, a jedyne odstępstwo przewidziano w art. 19 ust. 2 - jeśli umieszczenie wykazu na pojemniku lub opakowaniu jest praktycznie niemożliwe, wykaz ten należy umieścić na dołączonej kartce, etykiecie, banderoli, przywieszce lub kartce, na której widnieje symbol „ręka i książka”. Karta informacyjna przenosi ten sam wykaz tam, gdzie jest on faktycznie czytelny, w pełnym rozmiarze, z opisem funkcji każdej substancji, w każdym języku rynku. Podmiotem prawnym pozostaje opakowanie.
Kto musi pełnić funkcję osoby odpowiedzialnej i czy mój sprzedawca może przejąć tę rolę?
Osobą odpowiedzialną jest osoba fizyczna lub prawna z siedzibą w Unii, wymieniona na etykiecie (art. 4 oraz art. 19 ust. 1 lit. a). Importer jest osobą odpowiedzialną, o ile nie wyznaczy na piśmie innej osoby (art. 4 ust. 5), a podmiot gospodarczy pełni tę rolę wyłącznie wtedy, gdy wprowadza produkt do obrotu pod własną nazwą lub własną marką lub modyfikuje go w sposób mający wpływ na zgodność z wymaganiami (art. 4 ust. 6). Jest to rzeczywista odpowiedzialność, a nie tylko formalność, dlatego proszę uregulować tę kwestię w umowie, zanim dostarczona zostanie pierwsza paleta.
Co się zmieniło w zakresie alergenów zapachowych i do kiedy?
Rozporządzenie (UE) 2023/1545 z dnia 26 lipca 2023 r. zwiększyło liczbę alergenów zapachowych, które należy wymienić z osobna, z 24 do około 80, począwszy od stężenia 0,001 procent w produktach pozostających na skórze oraz 0,01 procent w produktach przeznaczonych do spłukiwania. Produkty nieposiadające rozszerzonej deklaracji mogły być wprowadzane do obrotu w Unii wyłącznie do dnia 31 lipca 2026 r. i mogą być udostępniane konsumentom tylko do dnia 31 lipca 2028 r. Praca rzadko dotyczy samej etykiety, lecz raczej oświadczeń dostawców, które się za nią kryją, ponieważ bardzo niewiele marek zna samą kompozycję zapachową.
Jeśli zapisuję każdą najmniejsza ilość z osobna, czy muszę ją wówczas pokazać wszystkim?
Nie, a te dwie kwestie należy rozróżnić. Zapisanie danej substancji z osobna jest kwestią modelu danych, natomiast jej wyświetlenie - kwestią dostępu. Przepisy dotyczące kosmetyków już to rozróżniają - opakowanie oraz art. 21 regulują to, co widzi opinia publiczna, podczas gdy plik informacyjny o produkcie zgodnie z art. 11 jest dostępny dla właściwego organu, a nie dla nabywczyni. W systemie Transpareo widoczność jest właściwością każdego pojedynczego pola, co oznacza, że poziom publiczny jest widoczny bez konieczności logowania, natomiast ocena bezpieczeństwa, oświadczenia dostawców i certyfikaty są dostępne wyłącznie po zalogowaniu. Właśnie to pozwala Państwu zastosować się do wskazówek zawartych w niniejszym artykule bez ujawniania tajemnicy handlowej.
W mojej branży nie stosuje się skrótu INCI. Od czego mam zacząć?
W przypadku słownika terminów specjalistycznych, który i tak jest utrzymywany w Państwa branży, jeszcze zanim zacznie się mówić o modelach danych. W przypadku włókien syntetycznych jest to norma EN ISO 2076, w przypadku etycznego łańcucha dostaw - norma BS 8903, a w przypadku chemii - numer CAS. Nie chodzi o to, że jedna z tych opcji byłaby właściwą odpowiedzią, ale o to, by decyzja była podejmowana centralnie, a nie osobno dla każdego połączenia. Bez uzgodnionego słownika każde połączenie między dwoma systemami staje się odrębnym projektem tłumaczeniowym, a nakład pracy powtarza się przy każdym nowym partnerze.
Jak długo dane muszą pozostawać dostępne?
Dokumentację produktu należy przechowywać przez dziesięć lat od wprowadzenia do obrotu ostatniej partii (art. 11 rozporządzenia (WE) nr 1223/2009). Karta, na której znajdują się te same dane, powinna zasadniczo przetrwać nawet po wyczerpaniu ostatniej partii, w przeciwnym razie nadrukowany kod nie będzie miał żadnego znaczenia. Obowiązek ten obowiązuje dłużej niż większość umów dotyczących oprogramowania, dlatego prosimy zapytać każdego dostawcę, co stanie się z Państwa certyfikatami po wypowiedzeniu umowy - w przypadku Transpareo opublikowane certyfikaty pozostają dostępne pod stałym adresem, a nasza lista kontrolna dostawców zawiera dalsze pytania.
